اسکوپوس و ISI از مهمترین معیارهایی هستند که هنگام بررسی اعتبار یک مجله علمی به آنها توجه میشود. بسیاری از پژوهشگران قبل از ارسال مقاله، وضعیت ژورنال را از نظر نمایه شدن در این پایگاهها بررسی میکنند تا مطمئن شوند مجله انتخابی آنها از نظر علمی و پژوهشی اعتبار لازم را دارد.
هر دو عنوان برای ارزیابی مجلات و مقالات علمی کاربرد دارند، اما مسیر اعتبارسنجی آنها یکسان نیست. اسکوپوس پایگاه استنادی Elsevier است و منابع علمی، مقالات، مجلات و دادههای استنادی را پوشش میدهد. در مقابل، ISI در کاربرد رایج بیشتر به مجلاتی گفته میشود که در Web of Science و نمایههای Clarivate قرار دارند.
در این مقاله، فرق اسکوپوس و ISI را از نظر قابلیتها، تعداد منابع نمایهشده، حوزههای علمی، شاخصهای ارزیابی و کاربرد هرکدام در انتخاب مجله بررسی میکنیم.
اسکوپوس (Scopus) چیست؟
Scopus (اسکوپوس) یکی از پایگاههای معتبر استنادی و نمایهسازی منابع علمی است که توسط شرکت Elsevier ارائه میشود. این پایگاه اطلاعات مربوط به مقالات، مجلات، نویسندگان، دانشگاهها و استنادهای علمی را گردآوری میکند و امکان جستجو، بررسی و تحلیل آنها را در اختیار پژوهشگران قرار میدهد. اسکوپوس خودش ناشر مقاله یا مجله نیست؛ بلکه منابع علمی منتشرشده در مجلات و کنفرانسهای مختلف را نمایه میکند و دادههای مربوط به آنها را نمایش میدهد.
وقتی گفته میشود یک مجله در اسکوپوس نمایه شده است، یعنی اطلاعات آن مجله و مقالات منتشرشده در آن در پایگاه Scopus قابل مشاهده و بررسی است. به همین دلیل، اسکوپوس برای پژوهشگرانی که قصد جستجوی مقاله، بررسی اعتبار مجله، تحلیل استنادها یا ارزیابی عملکرد علمی نویسندگان و مؤسسات پژوهشی را دارند، کاربرد زیادی دارد.
قابلیتهای اسکوپوس
- جستجوی منابع علمی: امکان جستجوی مقاله بر اساس عنوان، کلیدواژه، نویسنده، نام مجله، سال انتشار، کشور و حوزه موضوعی را فراهم میکند.
- بررسی نمایه بودن مجله: پژوهشگر میتواند بررسی کند که یک ژورنال در Scopus نمایه شده است یا خیر.
- نمایش اطلاعات مقالات: اطلاعاتی مانند عنوان مقاله، چکیده، نام نویسندگان، وابستگی سازمانی، نام مجله، سال انتشار و منابع مقاله را نمایش میدهد.
- تحلیل استنادها: تعداد استنادهای دریافتشده توسط مقاله، نویسنده یا مجله را نشان میدهد و ارتباط میان پژوهشها را مشخص میکند.
- ارائه شاخصهای ارزیابی مجلات: شاخصهایی مانند CiteScore، SJR و SNIP برای بررسی عملکرد و جایگاه مجلات ارائه میشود.
- نمایش چارک مجلات: مجلات در حوزههای موضوعی مختلف در قالب Q1 تا Q4 دستهبندی میشوند.
- پروفایل نویسندگان: اطلاعاتی مانند تعداد مقالات، تعداد استنادها، حوزههای پژوهشی و شاخص H-index (اچ ایندکس) برای نویسندگان قابل مشاهده است.
- تحلیل عملکرد دانشگاهها و سازمانها: امکان بررسی تولیدات علمی، میزان استنادها و حوزههای پژوهشی مؤسسات مختلف را فراهم میکند.
در مجموع، اسکوپوس پایگاهی کاربردی برای جستجوی منابع علمی، بررسی وضعیت مجلات، تحلیل استنادها و ارزیابی عملکرد پژوهشی نویسندگان و سازمانهاست.
برای آشنایی بیشتر با امکانات این پایگاه، نحوه جستجوی مقاله و بررسی مجلات نمایهشده در Scopus، میتوانید راهنمای کامل اسکوپوس در ایران پیپر را مطالعه کنید.
ISI چیست؟
ISI در اصل مخفف Institute for Scientific Information است، اما در فضای دانشگاهی ایران معمولاً وقتی از «مجله ISI» صحبت میشود، منظور مجلاتی است که در Web of Science و نمایههای وابسته به Clarivate قرار دارند. بنابراین در این مقاله، ISI را در ارتباط با Web of Science بررسی میکنیم؛ چون معیار اصلی برای تشخیص مجلات ISI، حضور آنها در نمایههای Clarivate است.
وب آف ساینس یکی از پایگاههای مهم استنادی برای جستجو و ارزیابی منابع علمی است. مجلاتی که در این پایگاه نمایه میشوند، بر اساس معیارهای مشخصی بررسی میشوند و ممکن است در نمایههایی مانند SCIE، SSCI، AHCI یا ESCI قرار بگیرند. نوع نمایه مجله اهمیت زیادی دارد؛ چون همه مجلات وب آف ساینس از نظر اعتبار، شاخصها و امتیاز پژوهشی در یک سطح نیستند.
قابلیتهای ISI / Web of Science
- جستجوی مقالات علمی: امکان جستجوی مقاله بر اساس موضوع، عنوان، نویسنده، نام مجله، سال انتشار و حوزه علمی را فراهم میکند.
- بررسی نمایه بودن مجله: پژوهشگر میتواند بررسی کند که یک مجله در Web of Science و نمایههای Clarivate قرار دارد یا خیر.
- نمایش اطلاعات مقالات: اطلاعاتی مانند عنوان، چکیده، نویسندگان، وابستگی سازمانی، منابع و دادههای استنادی مقاله را نمایش میدهد.
- بررسی تعداد استنادها: میزان استنادهای دریافتشده توسط مقالات، مجلات و نویسندگان را نشان میدهد.
- دستهبندی مجلات در نمایههای مختلف: مجلات ممکن است در نمایههایی مانند SCIE، SSCI، AHCI یا ESCI قرار داشته باشند.
- ارتباط با JCR: برای بررسی شاخصهایی مانند Impact Factor، JCI (ایمپکت فاکتور)، رتبه موضوعی و Quartile از دادههای وب آف ساینس و گزارشهای JCR استفاده میشود.
- بررسی جایگاه مجله در حوزه تخصصی: امکان مقایسه یک ژورنال با سایر مجلات همحوزه و بررسی رتبه آن در دسته موضوعی وجود دارد.
- تحلیل دادههای استنادی: روند استنادها، اثرگذاری مقالات و ارتباط میان منابع علمی قابل بررسی است.
در مجموع، ISI یا همان Web of Science بیشتر برای بررسی اعتبار مجلات، وضعیت نمایه شدن ژورنالها، تحلیل دادههای استنادی و ارزیابی جایگاه مجله از نظر شاخصهایی مانند Impact Factor و JCR کاربرد دارد.
برای یادگیری نحوه جستجو در Web of Science، بررسی مجلات ISI و آشنایی با نمایههای Clarivate، میتوانید راهنمای کامل وب آو ساینس در ایران پیپر را مطالعه کنید.
تفاوت اسکوپوس و ISI
اسکوپوس و ISI هر دو برای بررسی منابع علمی و اعتبار مجلات پژوهشی کاربرد دارند، اما نوع اطلاعاتی که در اختیار پژوهشگر میگذارند یکسان نیست. تفاوت اصلی این دو در پوشش منابع، شیوه انتخاب مجلات، شاخصهای ارزیابی و کاربرد آنها در انتخاب ژورنال دیده میشود.
تفاوت از نظر پوشش منابع و مجلات
اسکوپوس معمولاً دامنه گستردهتری از منابع علمی را پوشش میدهد. این پایگاه علاوه بر مجلات، کتابها، مقالات کنفرانسی، پیشچاپها و منابع Open Access را هم دربر میگیرد. طبق اطلاعات الزویر، اسکوپوس بیش از 100 میلیون رکورد علمی، حدود 30.2 هزار عنوان سریال فعال، بیش از 404 هزار کتاب و بیش از 2.6 میلیون پیشچاپ را پوشش میدهد. بنابراین، برای پژوهشگری که میخواهد منابع بیشتری پیدا کند یا گزینههای متنوعتری برای انتخاب مجله داشته باشد، Scopus ابزار کاربردیتری است.
در مقابل، ISI یا همان Web of Science بیشتر با پوشش گزینشی و ساختارمند شناخته میشود. Web of Science Core Collection بیش از 22 هزار مجله داوریشده، بیش از 99 میلیون رکورد، حدود 2.5 میلیارد منبع استنادی و 254 حوزه موضوعی را پوشش میدهد. به همین دلیل، اگر هدف پژوهشگر بررسی مجلات انتخابشده در ساختار Clarivate و سنجش اعتبار ژورنال باشد، Web of Science اهمیت بیشتری پیدا میکند.
به زبان ساده، اسکوپوس منابع و گزینههای بیشتری در اختیار پژوهشگر قرار میدهد، اما Web of Science بیشتر روی انتخاب دقیقتر و اعتبارسنجی مجلات تمرکز دارد.
تفاوت از نظر حوزههای علمی
اسکوپوس و ISI هر دو چندرشتهای هستند، اما نوع کاربرد آنها در همه رشتهها یکسان نیست. اسکوپوس به دلیل پوشش گستردهتر، برای جستجوی منابع در حوزههایی مانند پزشکی، مهندسی، علوم کامپیوتر، علوم اجتماعی، علوم زیستی و مقالات کنفرانسی بسیار کاربردی است. به همین دلیل، در مرحله مرور منابع و پیدا کردن مقالههای مرتبط، معمولاً دست پژوهشگر را بازتر میگذارد.
Web of Science هم رشتههای مختلف علوم، علوم اجتماعی، هنر و علوم انسانی را پوشش میدهد، اما بیشتر زمانی اهمیت پیدا میکند که پژوهشگر بخواهد جایگاه یک مجله را در نمایههای Clarivate بررسی کند. برای مثال، اینکه مجله در SCIE، SSCI، AHCI یا ESCI قرار دارد، میتواند در انتخاب ژورنال، اپلای، ارتقای علمی و امتیاز پژوهشی اثرگذار باشد.
تفاوت از نظر شاخصهای ارزیابی
در اسکوپوس، شاخصهایی مانند CiteScore، SJR و SNIP برای ارزیابی مجلات استفاده میشوند. این شاخصها کمک میکنند پژوهشگر وضعیت یک مجله را از نظر استناد، جایگاه علمی و مقایسه با مجلات همحوزه بررسی کند. Elsevier هم تأکید میکند که Scopus برای سنجش اثرگذاری مجلات، مقالات، نویسندگان و مؤسسات از شاخصهای مختلف استفاده میکند.
در سمت ISI یا Web of Science، شاخصهایی مانند Impact Factor، JCI، Quartile و رتبه موضوعی مجله اهمیت بیشتری دارند. این شاخصها بیشتر برای بررسی اعتبار ژورنال در ساختار Clarivate و مقایسه مجلات همحوزه استفاده میشوند. بنابراین، CiteScore اسکوپوس همان Impact Factor نیست؛ هر دو شاخص برای ارزیابی مجلهاند، اما منبع داده و روش محاسبه آنها متفاوت است.
تفاوت از نظر اعتبار مجلات
نمایه شدن یک مجله در اسکوپوس یعنی آن مجله معیارهای لازم برای ورود به این پایگاه را داشته است؛ اما این موضوع به معنی یکسان بودن اعتبار همه مجلات اسکوپوس نیست. برای انتخاب مجله باید مواردی مثل CiteScore، چارک مجله، ناشر، سابقه انتشار، کیفیت داوری و وضعیت فعلی نمایه شدن بررسی شود.
در مورد ISI هم همین دقت لازم است. هر مجلهای که در Web of Science باشد، الزاماً جایگاه یکسانی ندارد. برای مثال، مجلهای که در ESCI قرار دارد با مجلهای که در SCIE یا SSCI نمایه شده و شاخصهای قویتری دارد، از نظر ارزیابی پژوهشی در یک سطح نیست.
پس نمیتوان گفت هر مجله ISI همیشه از هر مجله اسکوپوس معتبرتر است. اعتبار واقعی مجله به نوع نمایه، شاخصهای استنادی، حوزه علمی، ناشر و جایگاه آن در رشته تخصصی بستگی دارد.
تفاوت از نظر کاربرد برای پژوهشگر
اگر هدف پژوهشگر جستجوی مقاله، پیدا کردن منابع بیشتر، بررسی استنادها، تحلیل نویسندگان و دانشگاهها یا پیدا کردن گزینههای مختلف برای چاپ مقاله باشد، اسکوپوس معمولاً کاربرد بیشتری دارد.
اما اگر هدف، بررسی اعتبار نهایی ژورنال، وضعیت مجله در نمایههای Clarivate، Impact Factor یا انتخاب مجله بر اساس آییننامههای دانشگاهی باشد، Web of Science اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در نتیجه، انتخاب بین اسکوپوس و ISI به هدف پژوهشگر بستگی دارد. اسکوپوس برای جستجو و تحلیل گسترده منابع علمی مناسبتر است، اما ISI یا Web of Science برای اعتبارسنجی ژورنال و بررسی جایگاه مجله در ساختار Clarivate کاربرد بیشتری دارد.
برای جمعبندی بهتر، مهمترین تفاوتهای اسکوپوس و ISI را میتوان در جدول زیر خلاصه کرد:
| معیار مقایسه | اسکوپوس | ISI / Web of Science |
|---|---|---|
| ارائهدهنده | Elsevier | Clarivate |
| نوع پایگاه | پایگاه استنادی و نمایهسازی علمی | پایگاه استنادی و نمایهسازی علمی |
| دامنه پوشش | گستردهتر از نظر منابع و مجلات | گزینشیتر و ساختارمندتر |
| تعداد رکوردها | بیش از 100 میلیون رکورد علمی | بیش از 99 میلیون رکورد در Core Collection |
| تعداد مجلات | حدود 30.2 هزار عنوان سریال فعال | بیش از 22 هزار مجله داوریشده |
| منابع تحت پوشش | مجلات، کتابها، کنفرانسها، پیشچاپها و منابع Open Access | مجلات، کتابها، کنفرانسها و منابع استنادی منتخب |
| شاخصهای مهم | CiteScore، SJR، SNIP | Impact Factor، JCI، Quartile |
| کاربرد اصلی | جستجوی گسترده منابع، بررسی استنادها، تحلیل مجلات و پژوهشگران | بررسی اعتبار ژورنال، نمایههای Clarivate و جایگاه علمی مجله |
| مناسب برای | پیدا کردن مقاله، بررسی مجلات بیشتر و تحلیل پژوهشی | انتخاب مجله معتبر، بررسی Impact Factor و آییننامههای دانشگاهی |
در عمل، اگر هدف شما جستجوی گسترده منابع، بررسی مقالات مرتبط و پیدا کردن گزینههای بیشتر برای چاپ مقاله باشد، اسکوپوس کاربرد بیشتری دارد. اما اگر میخواهید اعتبار نهایی ژورنال، نوع نمایه، Impact Factor و جایگاه مجله در ساختار Clarivate را بررسی کنید، باید سراغ ISI یا همان Web of Science بروید. برای انتخاب دقیقتر مجله، بهتر است وضعیت ژورنال در هر دو پایگاه بررسی شود.
سوالات متداول
تفاوت اسکوپوس و ISI چیست؟
فرق اسکوپوس و ISI در نوع پوشش منابع، شاخصهای ارزیابی و کاربرد آنهاست. اسکوپوس پایگاه استنادی Elsevier است و بیشتر برای جستجوی منابع علمی، بررسی استنادها و تحلیل مجلات و پژوهشگران استفاده میشود. اما ISI در کاربرد رایج به مجلات نمایهشده در Web of Science و Clarivate گفته میشود و بیشتر برای بررسی اعتبار ژورنال، Impact Factor و جایگاه مجله کاربرد دارد.
اسکوپوس معتبرتر است یا ISI؟
نمیتوان بهصورت قطعی گفت یکی همیشه معتبرتر از دیگری است. اعتبار مجله به نوع نمایه، شاخصهای استنادی، حوزه علمی، ناشر، کیفیت داوری و جایگاه مجله در رشته تخصصی بستگی دارد. در بسیاری از موارد، مجلاتی که هم در Scopus و هم در Web of Science نمایه شدهاند، اعتبار بالاتری دارند.
برای چاپ مقاله، اسکوپوس بهتر است یا ISI؟
این موضوع به هدف پژوهشگر و آییننامه دانشگاه یا مؤسسه بستگی دارد. اگر هدف جستجوی منابع بیشتر، بررسی استنادها و پیدا کردن گزینههای مختلف برای چاپ مقاله باشد، اسکوپوس بسیار کاربردی است. اما اگر دانشگاه یا سازمان روی Web of Science، Impact Factor یا نمایههای Clarivate تأکید داشته باشد، مجلات ISI اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
چرا در ایران بیشتر از اصطلاح ISI استفاده میشود؟
اصطلاح ISI از نام یک مؤسسه قدیمی به نام Institute for Scientific Information گرفته شده است. با اینکه امروزه پایگاه رسمی با نام Web of Science شناخته میشود، در ایران همچنان عبارت «مجله ISI» رایج است.
آیا ممکن است یک مجله هم اسکوپوس باشد و هم ISI؟
بله. برخی مجلات بهطور همزمان در اسکوپوس و Web of Science نمایه میشوند. در این حالت، مجله میتواند هم چارک اسکوپوس داشته باشد و هم در صورت واجد شرایط بودن، Impact Factor دریافت کند.
جمعبندی
اسکوپوس و ISI هر دو برای بررسی اعتبار مجلات علمی و ارزیابی منابع پژوهشی کاربرد دارند، اما نقش و معیارهای آنها یکسان نیست. اسکوپوس بیشتر برای جستجوی گسترده منابع، بررسی استنادها، تحلیل عملکرد پژوهشگران و مشاهده شاخصهایی مانند CiteScore، SJR و SNIP استفاده میشود. در مقابل، ISI یا همان Web of Science بیشتر برای بررسی جایگاه ژورنال در نمایههای Clarivate و شاخصهایی مانند Impact Factor و JCI اهمیت دارد.
بنابراین، فرق اسکوپوس و ISI در بهتر یا ضعیفتر بودن مطلق یکی نسبت به دیگری نیست؛ بلکه به نوع پوشش منابع، شاخصهای ارزیابی و کاربرد هرکدام در انتخاب مجله برمیگردد. برای انتخاب دقیقتر ژورنال، بهتر است علاوه بر نمایه بودن مجله، مواردی مانند نوع نمایه، شاخصهای استنادی، ناشر، کیفیت داوری و تناسب مجله با موضوع مقاله نیز بررسی شود.