یکی از مراحل اساسی در فرایند انجام پژوهش، بررسی مطالعات پیشین و آگاهی از نتایج تحقیقات موجود است. پیش از شروع هر تحقیق جدید، پژوهشگر باید بداند در زمینهی مورد نظر چه کارهایی انجام شده و چه خلأهایی وجود دارد. این شناخت معمولاً از طریق مطالعهی مقالههای مروری به دست میآید.
مقالههای مروری با جمعآوری و تحلیل نتایج تحقیقات پیشین، تصویری کلی از وضعیت علمی یک موضوع ارائه میکنند و به پژوهشگر کمک میکنند مسیر تحقیق خود را دقیقتر تعیین کند. به همین دلیل، یافتن و مطالعهی این نوع مقالات در آغاز هر پروژه پژوهشی ضروری است.
با این حال، بسیاری از دانشجویان و پژوهشگران در جستجوی مقالههای مروری با چالش روبهرو میشوند؛ زیرا آشنایی کافی با روشهای جستجوی علمی ندارند یا نمیدانند از چه ابزارهایی باید استفاده کنند. این مقاله با هدف آموزش گامبهگام روشهای جستجوی مقاله مروری تهیه شده است تا بتوانید بهصورت دقیق، سریع و هدفمند به منابع معتبر علمی دسترسی پیدا کنید.
مقاله مروری چیست و چه تفاوتی با مقاله پژوهشی دارد؟
مقاله مروری نوعی نوشته علمی است که به بررسی و تحلیل پژوهشهای انجامشده در یک موضوع مشخص میپردازد. هدف آن ارائهی تصویری کلی از وضعیت علمی آن حوزه و شناسایی مسیرهای آینده پژوهش است. در این نوع مقاله، نویسنده داده یا آزمایش جدیدی انجام نمیدهد، بلکه با مرور و مقایسهی مطالعات موجود، نتایج آنها را دستهبندی و تفسیر میکند.
در مقابل، مقاله پژوهشی یا تحقیق اصلی بر پایهی دادههای تازه و نتایج جدید نوشته میشود. در مقاله پژوهشی، پژوهشگر با طرح پرسش یا فرضیه، دادهها را گردآوری و تحلیل میکند تا به یافتهای نو برسد. بنابراین، مقاله پژوهشی بر تولید دانش جدید تمرکز دارد، در حالیکه مقاله مروری به سازماندهی و توضیح دانش موجود میپردازد.
مقالات مروری معمولاً به دو نوع اصلی تقسیم میشوند:
- مرور روایتی (Narrative Review): مرور کلی و توصیفی از مطالعات گذشته که نویسنده بر اساس تجربه و هدف خود انتخاب میکند.
- مرور نظاممند (Systematic Review): بررسی دقیق و مرحلهبهمرحلهی پژوهشها بر اساس معیارهای مشخص، با هدف ارائهی تحلیلی قابل اعتماد و قابل تکرار.
مطالعهی مقالههای مروری به پژوهشگر کمک میکند تا موضوع تحقیق خود را دقیقتر انتخاب کند، از تکرار کارهای گذشته جلوگیری شود و زمینهای روشن برای پژوهش جدید شکل بگیرد.
چگونه مقاله مروری پیدا کنیم؟
یافتن مقالههای مروری از اولین مراحل هر پژوهش علمی است. این نوع مقالات با مرور پژوهشهای پیشین، دیدی کلی از وضعیت علمی یک موضوع ارائه میدهند و مسیر تحقیق جدید را مشخصتر میکنند. برای جستجوی این مقالات، ابزارها و روشهای مختلفی وجود دارد که در ادامه مهمترین آنها را مرور میکنیم.
نحوه سرچ مقاله مروری در گوگل اسکولار
گوگل اسکولار (Google Scholar) یکی از بهترین ابزارها برای جستجوی منابع علمی است. در نسخه جدید این سرویس، گزینهای اضافه شده که امکان نمایش فقط مقالات مروری را فراهم میکند و فرایند جستجو را بسیار سادهتر کرده است.
برای پیدا کردن مقالههای مروری مراحل زیر را انجام دهید:
- به سایت گوگل اسکالر به نشانی scholar.google.com بروید.
- در نوار جستجو، موضوع مورد نظر خود را وارد کنید؛ مثلاً:
content marketing - در ستون سمت چپ صفحه، گزینهی Review articles را انتخاب کنید.
با فعال کردن این گزینه، نتایج جستجو فقط شامل مقالههایی میشود که از سوی ناشر بهعنوان «مقاله مروری» برچسبگذاری شدهاند. این روش سریعترین راه برای جدا کردن مقالات مروری از سایر انواع مقالههاست.
اگر این گزینه را در حساب کاربری خود نمیبینید (چون هنوز برای همهی کاربران فعال نشده)، میتوانید از روش جستجوی دستی استفاده کنید. کافی است در کنار موضوع خود یکی از واژههای زیر را بنویسید:
- review
- systematic review
- literature review
- meta-analysis
- survey
همچنین میتوانید از دستور زیر استفاده کنید تا فقط مقالههایی نمایش داده شوند که واژهی «review» در عنوان دارند:
intitle:review artificial intelligence
برای اطمینان از مناسب بودن مقاله، چکیدهی آن را بخوانید. معمولاً در چند جملهی اول مشخص میشود که مقاله مروری است یا پژوهشی. توجه به تعداد ارجاعات (Cited by) و نام مجله نیز به ارزیابی اعتبار مقاله کمک میکند.
سرچ مقاله مروری در گوگل اسکولار” class=”wp-image-27220″ style=”width:700px”/>جستجوی مقاله مروری در پایگاههای بینالمللی
در کنار گوگل اسکولار، چند پایگاه علمی بینالمللی وجود دارد که ابزارهای دقیقی برای جستجوی مقالههای مروری ارائه میدهند. این پایگاهها معمولاً فیلتر مشخصی برای Review Article دارند و در بسیاری از رشتهها، دسترسی به مقالات تخصصیتری را فراهم میکنند.
ScienceDirect
پایگاه ساینس دایرکت از انتشارات Elsevier یکی از گستردهترین منابع علمی است.
برای جستجو کافی است به سایت sciencedirect.com بروید، موضوع مورد نظر خود را وارد کنید و سپس در ستون سمت چپ از بخش Article type گزینهی Review article را انتخاب کنید. با فعال شدن این فیلتر، فقط مقالههای مروری نمایش داده میشوند.
PubMed
پایگاه پابمد مخصوص رشتههای پزشکی و علوم زیستی است و فیلتر دقیقتری برای مرورها دارد.
پس از ورود به سایت pubmed.ncbi.nlm.nih.gov، موضوع مورد نظر خود را جستجو کنید و از قسمت Article types گزینهی Review را فعال نمایید. در صورت نیاز میتوانید Systematic Review را نیز انتخاب کنید تا فقط مرورهای نظاممند نمایش داده شوند.
SpringerLink
در پایگاه اشپرینگر، پس از ورود به link.springer.com و جستجوی کلیدواژه، از بخش Article Type گزینهی Review Paper را انتخاب کنید.
با این فیلتر، فقط مقالاتی نمایش داده میشوند که نوع آنها بهصورت رسمی مرور (Review) ثبت شده است.
Wiley Online Library
در پایگاه وایلی فیلتر مستقیمی برای انتخاب مقالههای مروری وجود ندارد، اما میتوان با جستجوی دقیقتر به این مقالات دسترسی پیدا کرد.
- به سایت onlinelibrary.wiley.com بروید.
- موضوع مورد نظر خود را در نوار جستجو وارد کنید.
- برای محدود کردن نتایج به مرورها، از واژههایی مانند review، systematic review، literature review یا meta-analysis در کنار کلیدواژهی اصلی استفاده کنید.
مثال:machine learning review - در نتایج جستجو، عنوان و چکیدهی مقاله را بررسی کنید تا از مروری بودن آن مطمئن شوید.
همچنین مجموعهی Wiley Interdisciplinary Reviews (WIREs) در همین پایگاه منتشر میشود که بهطور اختصاصی به مقالات مروری در حوزههای علمی مختلف میپردازد و منبعی معتبر برای مرورهای بینرشتهای محسوب میشود.
نکات کاربردی برای جستجوی بهتر مقالههای مروری
برای اینکه جستجوی شما در پایگاههای علمی دقیقتر و سریعتر باشد، رعایت چند نکتهی ساده میتواند نتیجه را بهطور چشمگیری بهتر کند.
از کلیدواژههای مناسب استفاده کنید
مقالههای مروری معمولاً در عنوان یا چکیده شامل واژههایی مانند review، systematic review، literature review، meta-analysis یا survey هستند. بنابراین هنگام جستجو، یکی از این واژهها را در کنار موضوع اصلی خود وارد کنید:
artificial intelligence review
systematic review climate change
meta-analysis cancer treatment
از عملگرهای جستجو استفاده کنید
بسیاری از پایگاههای علمی از عملگرهای منطقی پشتیبانی میکنند. استفاده از آنها نتایج را هدفمندتر میکند:
ANDبرای ترکیب دو مفهوم (مثلاً: machine learning AND review)ORبرای یافتن مقالاتی با یکی از دو واژه (مثلاً: review OR survey)intitle:برای محدود کردن جستجو به عنوان مقاله (مثلاً: intitle:review artificial intelligence)
کلیدواژههای مختلف را امتحان کنید
گاهی نتایج جستجو با تغییر یک واژه بهکلی متفاوت میشود. برای مثال، در برخی حوزهها بهجای “review” از واژهی “overview” یا “state of the art” استفاده میشود.
امتحان کردن این واژهها کمک میکند مقالات بیشتری را پیدا کنید و نتایجتان جامعتر شود.
به سال انتشار توجه کنید
مقالههای مروری جدیدتر معمولاً وضعیت علمی بهروزتری را ارائه میدهند. در پایگاههایی که فیلتر زمانی دارند، بهتر است بازهای مانند پنج سال گذشته را انتخاب کنید تا به جدیدترین مرورهای منتشرشده دسترسی پیدا کنید.
چکیده را با دقت بخوانید
وجود واژهی “review” در عنوان، لزوماً به معنی مروری بودن مقاله نیست. بسیاری از مقالات پژوهشی ممکن است چنین واژهای را در عنوان داشته باشند.
با مطالعهی چکیده (Abstract) میتوانید از مروری بودن مقاله و تناسب آن با موضوع خود اطمینان پیدا کنید.
از منابع معتبر برای دسترسی کامل استفاده کنید
بعضی از پایگاهها (مثل ScienceDirect یا SpringerLink) فقط چکیده را رایگان نمایش میدهند. در این موارد میتوانید از سامانههایی مانند ایران پیپر برای دسترسی سریع و قانونی به نسخهی کامل مقاله استفاده کنید.
سوالات متداول
مقاله مروری چیست؟
مقاله مروری نوعی نوشته علمی است که به بررسی و تحلیل پژوهشهای انجامشده در یک زمینه مشخص میپردازد. هدف آن ارائه تصویری کلی از وضعیت علمی موضوع و شناسایی مسیرهای آینده پژوهش است. در این نوع مقاله، نویسنده داده جدیدی تولید نمیکند، بلکه نتایج پژوهشهای قبلی را جمعبندی و تفسیر میکند.
تفاوت مقاله مروری با مقاله پژوهشی چیست؟
در مقاله پژوهشی، پژوهشگر دادههای جدید گردآوری و تحلیل میکند تا به نتایج تازه برسد؛ در حالیکه مقاله مروری به جمعبندی دانش موجود میپردازد. مقاله پژوهشی دانش جدید تولید میکند، اما مقاله مروری دانش قبلی را ساماندهی و تفسیر میکند.
چگونه میتوان جستجوی مقاله مروری در گوگل اسکالر را انجام داد؟
برای جستجوی مقاله مروری در گوگل اسکالر، به سایت Google Scholar بروید و موضوع مورد نظر خود را جستجو کنید. سپس در ستون سمت چپ، گزینهی Review articles را انتخاب نمایید تا فقط مقالههای مروری نمایش داده شوند. اگر این گزینه برای حساب شما فعال نیست، میتوانید در نوار جستجو از کلیدواژههایی مانند review، systematic review یا meta-analysis در کنار موضوع اصلی استفاده کنید.
از کدام پایگاهها میتوان مقالههای مروری را پیدا کرد؟
پایگاههای علمی بینالمللی مانند ScienceDirect، PubMed، SpringerLink و Wiley Online Library بهترین منابع برای جستجوی مقالههای مروری هستند. این پایگاهها معمولاً فیلتر مشخصی برای Review Article دارند یا امکان جستجو با کلیدواژهی “review” را فراهم میکنند.
چطور مطمئن شویم مقاله واقعاً مروری است؟
برای اطمینان از مروری بودن مقاله، چکیدهی آن را بخوانید. معمولاً در چکیده عباراتی مانند This paper provides a literature review… یا This study systematically reviews… وجود دارد. همچنین، در صفحه ناشر یا مجله نوع مقاله (Review, Research Article و…) بهصورت مشخص درج میشود.
آیا همه مقالههای مروری معتبر هستند؟
خیر. اعتبار مقالات مروری به مجله، ناشر، تعداد ارجاعات و روششناسی مقاله بستگی دارد. مرورهایی که در مجلات معتبر منتشر شدهاند و از داوری علمی (Peer Review) گذشتهاند، ارزش و اعتبار بیشتری دارند.
چگونه به نسخه کامل مقالههای مروری دسترسی پیدا کنیم؟
برخی از پایگاهها فقط چکیده را نمایش میدهند. برای دسترسی به نسخه کامل میتوانید از سرویسهایی مانند ایرانپیپر استفاده کنید که امکان دریافت قانونی و سریع فایل کامل مقاله را فراهم میکنند.
جمع بندی
یافتن مقالههای مروری یکی از گامهای کلیدی در آغاز هر پژوهش علمی است. مطالعهی این مقالات به پژوهشگر کمک میکند تا تصویری جامع از وضعیت علمی یک موضوع به دست آورد، از تکرار پژوهشهای گذشته جلوگیری کند و مسیر تحقیق خود را آگاهانهتر انتخاب نماید.
در این مقاله، روشها و نحوه یافتن مقاله مروری در پایگاههای علمی مختلف مانند Google Scholar، ScienceDirect، PubMed، SpringerLink و Wiley Online Library بررسی شد. با بهکارگیری فیلترهای مناسب، استفاده از کلیدواژههای هدفمند و توجه به سال انتشار و چکیدهی مقالات، میتوان در مدت کوتاهی به منابعی دقیق و معتبر دست یافت.
تسلط بر این مهارت نهتنها زمان جستجو را کاهش میدهد، بلکه کیفیت پژوهش را نیز بهطور چشمگیری افزایش میدهد. در نهایت، پژوهشگری موفقتر است که پیش از آغاز هر تحقیق جدید، با نگاهی نقادانه و آگاهانه به مرور مطالعات پیشین بپردازد و از نتایج آنها برای شکلدهی به مسیر علمی خود بهره بگیرد.