ارزیابی و تحلیل عملکرد پژوهشی، یکی از نیازهای اساسی دانشگاهها، پژوهشگران و مدیران علمی است. برای پاسخ به این نیاز، ابزارهایی توسعه یافتهاند که امکان بررسی دادههای پژوهشی و مقایسه آنها را بر اساس شاخصهای استاندارد فراهم میکنند.
پایگاه SciVal (سای ول) یکی از شناختهشدهترین ابزارهای تحلیل پژوهش است که با تکیه بر دادههای پایگاه Scopus، به تحلیل تولیدات علمی، میزان تأثیرگذاری پژوهشها و الگوهای همکاری علمی میپردازد. این پایگاه بهطور گسترده در ارزیابی عملکرد پژوهشی و برنامهریزی علمی مورد استفاده قرار میگیرد.
در این مقاله، پایگاه سایول SciVal بهصورت آموزشی معرفی شده و مهمترین ویژگیها و شیوه استفاده از آن بررسی میشود.

پایگاه SciVal چیست؟
SciVal (سای ول) یک سامانه تخصصی در حوزه علمسنجی و تحلیل پژوهش است که با هدف ارزیابی، مقایسه و پایش عملکرد پژوهشی طراحی شده است. این پایگاه توسط شرکت Elsevier ارائه شده و امکان تحلیل دادههای علمی را در سطوح مختلف، از پژوهشگران و گروههای پژوهشی گرفته تا دانشگاهها و کشورها، فراهم میکند.
تمرکز اصلی SciVal بر تحلیل دادههای پژوهشی است و نه دسترسی به متن کامل مقالات. دادههای مورد استفاده در این سامانه از پایگاه Scopus استخراج میشوند و سپس با استفاده از شاخصها و مدلهای تحلیلی استاندارد، به اطلاعات قابل تفسیر تبدیل میگردند. به همین دلیل، سای ول را میتوان ابزاری مکمل برای پایگاههای استنادی دانست که به جای جستجوی منابع، به تحلیل و ارزیابی آنها میپردازد.
SciVal از مجموعهای از ماژولهای تحلیلی تشکیل شده است که هر یک برای پاسخگویی به نیازهای مشخص طراحی شدهاند؛ از ارائه نمای کلی وضعیت پژوهشی و مقایسه عملکرد علمی، تا تحلیل همکاریهای پژوهشی و شناسایی روندها و موضوعات نوظهور. این قابلیتها باعث شده است سای ول به ابزاری مهم برای پژوهشگران، مدیران پژوهشی و تصمیمگیران علمی تبدیل شود که به دنبال درک دقیقتری از جایگاه و مسیر پژوهش هستند.
منبع داده و محتوای SciVal
پایگاه سای ول یک ابزار تحلیل پژوهش است که دادههای خود را مستقیماً از پایگاه Scopus دریافت میکند. به همین دلیل، محتوای SciVal شامل دادههای نمایهای و استنادی است و نه متن کامل مقالات علمی. این پایگاه با پردازش دادههای اسکوپوس، امکان تحلیل و ارزیابی عملکرد پژوهشی را در مقیاسهای مختلف فراهم میسازد.
بهطور خلاصه، محتوای قابل تحلیل در سای ول شامل موارد زیر است:
| نوع محتوا | توضیح |
|---|---|
| تولیدات علمی | مقالات نمایهشده در Scopus به همراه اطلاعات کتابشناختی آنها |
| استنادات علمی | تعداد استنادات و الگوهای استناد به مقالات |
| پژوهشگران | تحلیل عملکرد فردی نویسندگان و مسیر فعالیت علمی آنها |
| مؤسسات و کشورها | ارزیابی و مقایسه دانشگاهها، مراکز پژوهشی و کشورها |
| مجلات علمی | بررسی مجلات از نظر میزان استفاده و تأثیرگذاری در یک حوزه |
| همکاریهای علمی | تحلیل همکاریهای داخلی و بینالمللی بر اساس همنویسندگی |
| حوزهها و موضوعات پژوهشی | تحلیل حوزههای موضوعی استاندارد و حوزههای تعریفشده توسط کاربر |
دادههای مورد استفاده در SciVal معمولاً از سال 1996 به بعد را پوشش میدهند و بهصورت دورهای و با اندکی تأخیر نسبت به Scopus بهروزرسانی میشوند. توجه به این نکته ضروری است که سای ول بهعنوان یک ابزار تحلیلی، برای ارزیابی و تصمیمسازی پژوهشی طراحی شده و برای دسترسی به متن کامل منابع علمی باید از پایگاههای مکمل استفاده شود.
حوزههای موضوعی تحت پشتیبانی SciVal
پایگاه SciVal برای تحلیل موضوعی پژوهشها از نظام طبقهبندی موضوعی پایگاه Scopus استفاده میکند. این نظام که با عنوان ASJC (All Science Journal Classification) شناخته میشود، مجلات علمی را بر اساس حوزه و محتوای تخصصی آنها دستهبندی میکند و مبنای تحلیل موضوعی در سای ول قرار میگیرد.
در SciVal، حوزههای موضوعی به دو سطح اصلی تقسیم میشوند:
حوزههای موضوعی اصلی
SciVal از 27 حوزه موضوعی اصلی پشتیبانی میکند که نمایانگر شاخههای کلان علم هستند. برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
- پزشکی (Medicine)
- مهندسی (Engineering)
- علوم کامپیوتر (Computer Science)
- علوم زیستی (Biochemistry, Genetics and Molecular Biology)
- علوم شیمی (Chemistry)
- علوم فیزیک و نجوم (Physics and Astronomy)
- علوم محیطزیست (Environmental Science)
- علوم اجتماعی (Social Sciences)
- هنر و علوم انسانی (Arts and Humanities)
- اقتصاد، مدیریت و حسابداری (Economics, Econometrics and Finance)
زیرحوزههای تخصصی
هر یک از حوزههای اصلی به 334 زیرحوزه تخصصی تقسیم میشوند که امکان تحلیل دقیقتر و جزئیتر پژوهشها را فراهم میکنند. بهعنوان مثال:
- حوزه «پزشکی» شامل زیرحوزههایی مانند قلب و عروق، انکولوژی، نورولوژی و سلامت عمومی است.
- حوزه «علوم کامپیوتر» زیرحوزههایی مانند هوش مصنوعی، یادگیری ماشین، سیستمهای اطلاعاتی و نرمافزار را در بر میگیرد.
علاوه بر حوزههای موضوعی استاندارد، سای ول این امکان را فراهم میکند که کاربران حوزههای پژوهشی سفارشی و میانرشتهای تعریف کنند؛ قابلیتی که برای تحلیل موضوعات نوظهور یا حوزههای راهبردی بسیار کاربردی است.
مفهوم «Entity» در SciVal (موجودیتها)
در پایگاه SciVal، همه تحلیلها بر پایه مفهومی به نام Entity یا «موجودیت» انجام میشود. Entity در واقع پاسخ به این پرسش اساسی است که «تحلیل پژوهشی مربوط به چه واحدی انجام میشود؟». این واحد میتواند یک فرد، یک سازمان، یک کشور یا حتی مجموعهای از مقالات باشد.
به بیان ساده، سای ول بدون انتخاب Entity نمیتواند هیچ تحلیلی ارائه دهد. تمام شاخصها، نمودارها و مقایسهها فقط زمانی معنا پیدا میکنند که مشخص باشد دادهها به کدام موجودیت نسبت داده شدهاند. به همین دلیل، انتخاب Entity نقطه شروع و پایه اصلی کار با SciVal محسوب میشود.

Entity دقیقاً چه نقشی در تحلیل دارد؟
Entity دامنه و سطح تحلیل را مشخص میکند. برای مثال، تحلیل یک پژوهشگر به بررسی عملکرد فردی محدود میشود، در حالیکه تحلیل یک مؤسسه یا کشور، تصویری تجمیعی و کلان از فعالیتهای پژوهشی ارائه میدهد. بنابراین، انتخاب نادرست Entity میتواند منجر به برداشت اشتباه از نتایج شود.
انواع Entity در سای ول
سای ول امکان تحلیل در سطوح مختلف پژوهشی را از طریق Entityهای متنوع فراهم میکند. مهمترین انواع Entity عبارتاند از:
| نوع Entity | کاربرد |
|---|---|
| پژوهشگر (Researcher) | تحلیل عملکرد علمی یک نویسنده خاص |
| مؤسسه (Institution) | ارزیابی و مقایسه دانشگاهها و مراکز پژوهشی |
| کشور (Country) | بررسی جایگاه علمی کشورها در سطح ملی و جهانی |
| گروه پژوهشی (Research Group) | تحلیل عملکرد تیمها یا واحدهای پژوهشی |
| مجموعه مقالات (Publication Set) | تحلیل مجموعهای مشخص از مقالات، مانند مقالات یک پروژه یا موضوع خاص |
| حوزه پژوهشی (Research Area) | بررسی عملکرد در یک حوزه یا موضوع علمی مشخص، استاندارد یا تعریفشده توسط کاربر |
هر یک از این Entityها برای پاسخ به نوع خاصی از سؤال تحلیلی مناسب هستند و باید متناسب با هدف تحلیل انتخاب شوند.
چرا درک Entity برای کاربران سای ول ضروری است؟
شناخت درست Entity به کاربران کمک میکند تا:
- بدانند دقیقاً چه چیزی را تحلیل میکنند
- نتایج را در سطح درست تفسیر کنند
- از مقایسههای نادرست (مانند مقایسه پژوهشگر با مؤسسه) جلوگیری کنند
- مسیر تحلیل خود را آگاهانه و هدفمند پیش ببرند
به همین دلیل، پیش از ورود به آموزش عملی کار با SciVal، آشنایی با مفهوم Entity ضروری است. در بخش آموزشی مقاله، این مفهوم بهصورت عملی به کار گرفته میشود و نشان داده خواهد شد که چگونه انتخاب Entity، جهت و نتیجه تحلیلهای پژوهشی را تعیین میکند.
نحوه دسترسی به پایگاه SciVal از طریق ایران پیپر
اگر قصد استفاده از پایگاه SciVal را دارید، میتوانید از طریق بخش دسترسی مستقیم ایرانپیپر برای تهیه اشتراک این پایگاه اقدام کنید. در این روش، کاربران پس از ثبت سفارش، امکان ورود مستقیم به محیط سای ول و استفاده از ابزارهای تحلیلی آن را خواهند داشت.
ورود به صفحه اشتراک SciVal
ابتدا وارد وبسایت ایرانپیپر شوید و به صفحه اشتراک دسترسی مستقیم SciVal بروید. در این صفحه، اطلاعات مربوط به مدتزمان دسترسی، شرایط استفاده و گزینههای اشتراک نمایش داده میشود.
انتخاب نوع اشتراک
با توجه به نیاز خود، یکی از گزینههای موجود را انتخاب کنید. برای استفاده کوتاهمدت، اشتراکهای محدودتر مناسب هستند و برای استفاده مستمر پژوهشگران، مدیران پژوهشی یا مراکز علمی، اشتراکهای بلندمدت گزینه بهتری محسوب میشوند.

ثبت سفارش و دریافت دسترسی
پس از انتخاب اشتراک، روی گزینه خرید کلیک کنید و مراحل پرداخت را انجام دهید. بعد از ثبت موفق سفارش، دسترسی مستقیم به پایگاه سای ول برای شما فعال میشود و میتوانید وارد محیط پایگاه شوید و از امکانات SciVal برای تحلیل پژوهشی، مقایسه عملکرد علمی، بررسی شاخصها و تهیه گزارشهای پژوهشی استفاده کنید.

راهنمای استفاده از پایگاه SciVal
پایگاه SciVal علاوه بر ارائه دادهها و شاخصهای علمسنجی، مجموعهای از ابزارهای تحلیلی را در اختیار کاربران قرار میدهد که استفاده مؤثر از آنها نیازمند آشنایی با منطق کار پایگاه و مراحل تحلیل است. در این بخش، تلاش شده است شیوه کار با سای ول بهصورت گامبهگام و آموزشی توضیح داده شود تا کاربران بتوانند از انتخاب دادهها و موجودیتها تا تحلیل نتایج و تفسیر شاخصها، بهدرستی از قابلیتهای این پایگاه استفاده کنند.
در ادامه، مهمترین مفاهیم و مراحل کار با سای ول معرفی میشود تا مسیر تحلیل پژوهشی در این پایگاه بهصورت شفاف و کاربردی قابل دنبال کردن باشد.
آموزش کار با Explore (تحلیل عملکرد پژوهشی)
بخش Explore در پایگاه SciVal برای زمانی استفاده میشود که هدف، بررسی و تحلیل عملکرد پژوهشی یک موجودیت مشخص (پژوهشگر، دانشگاه یا کشور) باشد و قصد مقایسه با سایر Entityها وجود نداشته باشد.
در ادامه، مراحل کار با Explore بهصورت گامبهگام توضیح داده میشود.
گام 1: ورود به بخش Explore
پس از ورود به پایگاه سای ول، برای شروع تحلیل عملکرد پژوهشی باید وارد بخش Explore شوید.
- در نوار بالای صفحه، روی گزینه Explore کلیک کنید.
- با این کار، صفحه Explore باز میشود.
- در این صفحه، هنوز هیچ شاخص یا نمودار تحلیلی نمایش داده نمیشود.
دلیل این موضوع آن است که SciVal پیش از نمایش دادهها، از کاربر میخواهد Entity مورد نظر خود را تعریف کند. بنابراین، Explore نقطهای است که فرآیند تحلیل آغاز میشود، اما نمایش دادهها به مرحله بعد (تعریف Entity) وابسته است.

گام 2: تعریف Entity در Explore
در صفحه Explore، برای شروع تحلیل باید ابتدا Entity را مشخص کنید.
- در بالای صفحه، روی Define entity کلیک کنید.
- پنجره تعریف Entity باز میشود.
- تا زمانی که Entity انتخاب نشود، هیچ دادهای نمایش داده نخواهد شد.
تمام شاخصها و نمودارهایی که در ادامه میبینید، بر اساس Entity انتخابشده نمایش داده میشوند.

گام 3: انتخاب نوع Entity
پس از کلیک روی Define entity، فهرستی از انواع Entity نمایش داده میشود. در این مرحله باید مشخص کنید تحلیل قرار است درباره چه نوع موجودیتی انجام شود.
گزینههای اصلی عبارتاند از:
- Researcher → تحلیل عملکرد یک پژوهشگر
- Group of Researchers → تحلیل عملکرد یک گروه از پژوهشگران
- Research Area → تحلیل یک حوزه یا موضوع پژوهشی
- Publication Set → تحلیل یک مجموعه مشخص از مقالات
- Group of Institutions → تحلیل چند دانشگاه یا مؤسسه
- Group of Countries → تحلیل چند کشور بهصورت همزمان
نوع Entity را متناسب با هدف تحلیل خود انتخاب کنید. انتخاب این گزینه تعیین میکند دادهها و شاخصهای بعدی بر چه اساسی نمایش داده شوند.
برای مثال، اگر هدف تحلیل، بررسی عملکرد علمی یک نویسنده خاص باشد، در این مرحله باید گزینه Researcher انتخاب شود.

گام 4: جستجو و انتخاب پژوهشگر (Researcher)
پس از انتخاب Researcher، پنجره Define a new Researcher باز میشود. در این پنجره، انتخاب پژوهشگر در چند بخش پشتسرهم انجام میگیرد:
- Search: نام خانوادگی، نام (و در صورت نیاز وابستگی سازمانی) را وارد کنید و روی Search کلیک کنید.
- Select: از میان نتایج نمایشدادهشده، پروفایل پژوهشگر صحیح را انتخاب کنید.
- Validate publications (اختیاری): در صورت نیاز، فهرست مقالات را بررسی کنید تا از صحت انتسابها مطمئن شوید.
- Save Researcher: در پایان، گزینه ذخیره را انتخاب کنید تا پژوهشگر بهعنوان Entity فعال به صفحه Explore افزوده شود.
پس از ذخیره، صفحه Explore بهروزرسانی میشود و شاخصها و نمودارهای مربوط به پژوهشگر انتخابشده نمایش داده خواهد شد.

گام 5: آشنایی با بخش Summary در Explore
پس از انتخاب Entity (در اینجا پژوهشگر)، صفحه Explore بهصورت خودکار روی بخش Summary قرار میگیرد. بخش Summary مهمترین و پرکاربردترین بخش SciVal برای شروع تحلیل است، زیرا مجموعهای از شاخصهای کلیدی، نمودارهای تحلیلی و فهرستهای آماده را بهصورت یکجا نمایش میدهد.
هدف Summary این است که کاربر بتواند در یک نگاه وضعیت کلی عملکرد پژوهشی Entity انتخابشده را درک کند، بدون آنکه هنوز وارد تحلیلهای جزئی و تخصصیتر شود.
Summary metrics (شاخصهای خلاصه عملکرد)
در بالاترین قسمت Summary، شاخصهای اصلی عملکرد پژوهشی نمایش داده میشوند که پایه بسیاری از تحلیلها در سای ول هستند، از جمله:
- Scholarly Output: تعداد کل تولیدات علمی در بازه زمانی انتخابشده
- Field-Weighted Citation Impact (FWCI): میزان تأثیرگذاری استنادی نسبت به میانگین جهانی در همان حوزهها
- Citation Count: تعداد کل استنادات دریافتشده
- Citations per Publication: میانگین استناد به ازای هر مقاله
- h-index و h5-index: شاخصهای متداول برای سنجش تأثیر استنادی
این شاخصها تصویری سریع از کمیت و کیفیت کلی تولیدات علمی ارائه میدهند و نقطه شروع ارزیابی عملکرد محسوب میشوند.

Publication share by Subject Area (توزیع موضوعی مقالات)
در این بخش، SciVal نشان میدهد مقالات Entity انتخابشده در چه حوزههای موضوعی منتشر شدهاند و سهم هر حوزه چقدر است. پس از ورود به بخش Summary، کمی پایینتر صفحه، نموداری با عنوان Publication share by Subject Area نمایش داده میشود. این نمودار توزیع مقالات را بر اساس طبقهبندی موضوعی Scopus نشان میدهد.
بهصورت پیشفرض، اطلاعات در قالب Donut Chart نمایش داده میشوند. هر بخش از نمودار نمایانگر یک حوزه موضوعی است و اندازه هر بخش نشان میدهد چه درصدی از کل مقالات به آن حوزه اختصاص دارد.
برای مشاهده جزئیات هر حوزه:
- نشانگر ماوس را روی هر قسمت از نمودار نگه دارید
- نام حوزه موضوعی و درصد سهم آن نمایش داده میشود
در بالای نمودار، یک منوی کشویی قرار دارد که امکان تغییر نوع نمایش نمودار را فراهم میکند. بهصورت پیشفرض، دادهها به شکل Donut Chart نمایش داده میشوند، اما کاربر میتواند در صورت تمایل، شکل نمایش را به حالتهای دیگری مانند Treemap، Pie Chart یا Bar Chart تغییر دهد. این تغییر صرفاً برای سهولت در مشاهده و تفسیر دادهها انجام میشود و تأثیری بر محتوای آماری و نتایج تحلیل ندارد.
نکته مهم این است که در سای ول، هر مقاله ممکن است به بیش از یک حوزه موضوعی نسبت داده شود. بنابراین مجموع درصدها لزوماً برابر با ۱۰۰٪ نیست و این موضوع طبیعی است.

Research Topics (موضوعات پژوهشی)
در بخش Research Topics، سای ول موضوعات پژوهشیای را نمایش میدهد که مقالات Entity انتخابشده بیشترین ارتباط را با آنها دارند. این بخش به کاربر کمک میکند بفهمد پژوهشها عملاً حول چه موضوعات مشخصی شکل گرفتهاند.
در این قسمت، هر Topic بهصورت یک ردیف نمایش داده میشود. با نگاه به هر ردیف میتوان اطلاعات زیر را مشاهده کرد:
- تعداد تولیدات علمی مرتبط با آن موضوع
- مقدار FWCI که نشان میدهد مقالات آن Topic تا چه حد بیشتر یا کمتر از میانگین جهانی مورد استناد قرار گرفتهاند
- Prominence percentile که جایگاه و اهمیت آن Topic را در سطح جهانی نشان میدهد
برای استفاده از این بخش:
- Topicهایی که FWCI بالاتری دارند معمولاً اثرگذاری علمی بیشتری داشتهاند
- Topicهایی با Prominence percentile بالا نشاندهنده موضوعات مهم و پررنگ در جریانهای پژوهشی جهانی هستند
با بررسی همزمان این شاخصها، کاربر میتواند تشخیص دهد تمرکز اصلی پژوهشها روی کدام موضوعات بوده است و کدام موضوعات، علاوه بر اثرگذاری علمی بالاتر، جایگاه جهانی بهتری نیز دارند.

Performance indicators (شاخصهای تکمیلی عملکرد)
در این قسمت، شاخصهایی نمایش داده میشود که بیشتر بر کیفیت و اثرگذاری پژوهش تمرکز دارند، از جمله:
- Outputs in Top 10% Citation Percentiles
سهم مقالاتی که جزو ۱۰٪ برتر از نظر استناد در حوزه خود هستند - Publications in Top 10% Journal Percentiles
سهم مقالات منتشرشده در مجلات برتر از نظر رتبهبندی - International Collaboration
میزان همکاریهای بینالمللی در تولیدات علمی - Academic–Corporate Collaboration
میزان همکاری دانشگاه با صنعت یا سازمانهای غیردانشگاهی
این شاخصها به تحلیل کیفیت، دیدهشدن و الگوی همکاری علمی کمک میکنند.
بخش Performance indicators برای ارزیابی کیفیت عملکرد پژوهشی و مقایسه غیرمستقیم با استانداردهای جهانی بسیار کاربردی است.

Publications with Highest FWCI (مقالات با بیشترین تأثیرگذاری استنادی)
در انتهای Summary، فهرستی از مقالاتی نمایش داده میشود که بالاترین FWCI را دارند. این مقالات معمولاً:
- تأثیرگذارترین خروجیهای پژوهشی هستند
- نقاط قوت اصلی فعالیت پژوهشی را نشان میدهند
- برای تحلیل نمونههای موفق بسیار ارزشمندند
با کلیک روی هر مقاله، امکان مشاهده اطلاعات کامل آن در Scopus فراهم است.

گام 6: آشنایی با تب Bibliometrics در Explore
پس از بررسی نمای کلی در بخش Summary، برای تحلیل دقیقتر عملکرد پژوهشی باید وارد تب Bibliometrics شوید. این تب مجموعهای از زیربخشهای تخصصی را در اختیار کاربر قرار میدهد که هر یک جنبه مشخصی از عملکرد پژوهشی Entity را تحلیل میکنند.

Publication Metrics (شاخصهای تولیدات علمی)
بخش Publication metrics در محیط Explore، تصویری کلی از روند و کمّیت تولیدات علمی Entity انتخابشده (در اینجا یک پژوهشگر) ارائه میدهد. این بخش تمرکز اصلیاش بر «چهقدر منتشر شده» و «این انتشارها در چه سطحی قرار دارند» است.
در این بخش با اجزای زیر روبهرو هستیم:
- Scholarly Output: تعداد کل مقالات منتشرشده در بازه زمانی انتخابشده را نشان میدهد و بهصورت نمودار سالانه قابل مشاهده است. این نمودار برای بررسی روند فعالیت پژوهشی (افزایشی، کاهشی یا مقطعی بودن انتشارها) کاربرد دارد.
- Outputs in Top Citation Percentiles: مشخص میکند چه سهمی از مقالات پژوهشگر در میان ۱۰٪ یا ۱٪ مقالات پراستناد جهان قرار گرفتهاند. این شاخص نشاندهنده میزان دیدهشدن و اثرگذاری نسبی انتشارهاست.
- Publications in Top Journal Percentiles: نشان میدهد چه تعداد از مقالات در مجلات برتر (بر اساس CiteScore Percentile) منتشر شدهاند. این بخش بیشتر به «کیفیت محل انتشار» توجه دارد تا صرف تعداد مقاله.
- Most Cited Publications: فهرستی از پراستنادترین مقالات پژوهشگر را نمایش میدهد که امکان شناسایی مهمترین آثار علمی او را فراهم میکند.
در تمام نمودارها و جداول این بخش، کاربر میتواند بازه زمانی، حوزههای موضوعی و نوع نمایش نمودار (ستونی یا خطی) را تغییر دهد و در صورت نیاز خروجی گزارش تهیه کند.

Citation metrics (شاخصهای استنادی)
بخش Citation metrics در Explore برای بررسی میزان تأثیرگذاری علمی تولیدات پژوهشی استفاده میشود. برخلاف بخش Publication metrics که «کمیت انتشار» را نشان میدهد، این بخش تمرکز دارد بر اینکه مقالات تا چه اندازه مورد استفاده و استناد دیگر پژوهشگران قرار گرفتهاند.
مهمترین شاخصهایی که در این بخش نمایش داده میشود عبارتاند از:
- Citation Count (تعداد استنادها): تعداد کل استنادهایی که مقالات Entity انتخابشده (در اینجا پژوهشگر) دریافت کردهاند. این شاخص یک تصویر کلی از میزان دیدهشدن آثار ارائه میدهد.
- Citations per Publication (میانگین استناد به هر مقاله): نشان میدهد بهطور متوسط هر مقاله چه تعداد استناد دریافت کرده است. این شاخص برای مقایسه کیفیت نسبی آثار بسیار کاربردی است.
- Field-Weighted Citation Impact (FWCI): شاخصی نرمالشده که عملکرد استنادی را نسبت به میانگین جهانی در همان حوزه موضوعی، سال انتشار و نوع سند میسنجد.
مقدار ۱ به معنای عملکرد برابر با میانگین جهانی است؛
مقادیر بیشتر از ۱ نشاندهنده تأثیرگذاری بالاتر از میانگین و
مقادیر کمتر از ۱ نشاندهنده تأثیرگذاری پایینتر از میانگین جهانی هستند.
در این بخش، نمودارهای زمانی امکان بررسی روند تغییر استنادها در طول سالها را فراهم میکنند. همچنین با استفاده از گزینههای بالای صفحه میتوان بازه زمانی و حوزه موضوعی را تغییر داد تا تحلیل دقیقتری انجام شود.
بهطور خلاصه، Citation metrics به شما کمک میکند تا فراتر از تعداد مقالات، اثر واقعی پژوهشها در جامعه علمی را ارزیابی کنید.

Views Metrics (شاخصهای بازدید)
بخش Views metrics در سای ول برای بررسی میزان توجه و مشاهده مقالات استفاده میشود. این شاخصها نشان میدهند که تولیدات علمی یک پژوهشگر یا مؤسسه تا چه اندازه توسط کاربران پایگاه Scopus دیده شدهاند، حتی اگر هنوز به آنها استناد نشده باشد.
مهمترین شاخصهای این بخش عبارتاند از:
- Views Count: تعداد کل دفعاتی که مقالات در Scopus مشاهده شدهاند. این شاخص تصویری کلی از میزان دیدهشدن تولیدات علمی ارائه میدهد.
- Views per Publication: میانگین تعداد بازدید برای هر مقاله. این مقدار امکان مقایسه عادلانهتر بین پژوهشگران با تعداد مقالات متفاوت را فراهم میکند.
- Outputs in Top Views Percentiles: سهم مقالاتی که جزو ۱۰٪ یا ۱٪ پربازدیدترین مقالات جهان قرار دارند. این شاخص برای شناسایی مقالاتی با جلب توجه بالا بسیار کاربردی است.
- Field-Weighted Views Impact (FWVI): شاخصی نرمالشده که میزان بازدید مقالات را با میانگین جهانی همان حوزه علمی مقایسه میکند. مقدار بالاتر از ۱ نشاندهنده بازدید بیشتر از حد انتظار در آن حوزه است.
بهطور کلی، شاخصهای بازدید مکمل شاخصهای استنادی هستند و بهویژه برای ارزیابی توجه اولیه، دیدهشدن پژوهش و اثرگذاری کوتاهمدت کاربرد دارند.

Authorship Metrics (شاخصهای نویسندگی)
بخش Authorship metrics در SciVal برای تحلیل نقش پژوهشگر در مقالات علمی استفاده میشود. این شاخصها نشان میدهند پژوهشگر در چه جایگاهی از فرآیند نگارش مقالات حضور داشته و سهم او در تولیدات علمی چگونه بوده است.
در این بخش، مقالات بر اساس نوع نویسندگی دستهبندی میشوند، از جمله:
- First Author: مقالاتی که پژوهشگر نویسنده اول آنها بوده است؛ معمولاً نشاندهنده نقش اصلی در انجام پژوهش است.
- Last Author: مقالاتی که پژوهشگر نویسنده مسئول یا هدایتکننده علمی پژوهش بوده است (بیشتر در علوم تجربی رایج است).
- Corresponding Author: مقالاتی که پژوهشگر مسئول مکاتبات علمی آنها بوده است.
- Co-author: مقالاتی که پژوهشگر بهعنوان همنویسنده در آنها مشارکت داشته است.
- Single Author: مقالاتی که پژوهشگر تنها نویسنده آنها بوده است.
برای هر نوع نویسندگی، شاخصهایی مانند تعداد مقالات (Scholarly Output)، سهم نویسندگی (%) و Field-Weighted Citation Impact نمایش داده میشود. این اطلاعات به درک بهتر سطح مشارکت علمی، نقش پژوهشگر در تیمهای پژوهشی و الگوی همکاری کمک میکند.

Journal Quartiles (چارکهای مجلات)
بخش Journal quartiles در SciVal برای بررسی جایگاه علمی مجلاتی استفاده میشود که مقالات پژوهشگر در آنها منتشر شدهاند. این بخش نشان میدهد تولیدات علمی تا چه حد در مجلات معتبر و تأثیرگذار منتشر شدهاند.
سای ول مجلات را بر اساس CiteScore Percentile به چهار چارک تقسیم میکند:
- Q1 (25٪ برتر): مجلات بسیار معتبر و با بالاترین تأثیر علمی
- Q2 (26٪ تا 50٪): مجلات با کیفیت علمی بالا
- Q3 (51٪ تا 75٪): مجلات با تأثیر متوسط
- Q4 (76٪ تا 100٪): مجلات با تأثیر کمتر نسبت به سایرین
در این بخش، برای هر چارک موارد زیر نمایش داده میشود:
- تعداد مقالات منتشرشده
- سهم هر چارک از کل تولیدات علمی (درصد)
همچنین بخش Cumulative shares نشان میدهد چه درصدی از مقالات در مجلات Q1 تا Q2 یا Q1 تا Q3 منتشر شدهاند؛ شاخصی کاربردی برای ارزیابی کلی کیفیت محل انتشار مقالات.
بهطور کلی، Journal quartiles یکی از سادهترین و در عین حال پرکاربردترین ابزارها برای ارزیابی کیفیت مجلات و سطح انتشار پژوهشها در SciVal محسوب میشود.

گام ۷: تحلیل همکاریهای علمی (Collaboration metrics) در Explore
بخش Collaboration metrics در SciVal برای بررسی الگوی همکاری پژوهشگر با سایر پژوهشگران، مؤسسات و بخشها استفاده میشود. این بخش نشان میدهد تولیدات علمی تا چه حد بهصورت فردی انجام شدهاند یا حاصل همکاریهای علمی داخلی و بینالمللی هستند.
Collaboration metrics (شاخصهای همکاری علمی)
در بخش Collaboration metrics در محیط Explore، الگوی همکاریهای علمی پژوهشگر نمایش داده میشود. این بخش نشان میدهد تولیدات علمی پژوهشگر به چه میزان حاصل همکاریهای بینالمللی، ملی، سازمانی یا بین دانشگاه و صنعت بودهاند و این همکاریها چه تأثیری بر عملکرد استنادی داشتهاند. این بخش شامل دو قسمت اصلی است:
- Geographical Collaboration: در این قسمت، نوع همکاری پژوهشگر از نظر جغرافیایی بررسی میشود و سهم هر نوع همکاری در تولیدات علمی، همراه با شاخصهایی مانند تعداد مقالات، تعداد استنادها، میانگین استناد به ازای هر مقاله و شاخص FWCI نمایش داده میشود.
- Academic–Corporate Collaboration: این بخش نشان میدهد چه سهمی از تولیدات علمی پژوهشگر با مشارکت سازمانهای صنعتی یا غیرآکادمیک انجام شده است و عملکرد استنادی این نوع همکاریها چگونه بوده است.

Geographical collaboration (همکاری جغرافیایی)
بخش Geographical collaboration در Explore نشان میدهد که تولیدات علمی یک پژوهشگر حاصل چه نوع همکاری جغرافیایی بودهاند. این بخش همکاریها را بر اساس محل وابستگی نویسندگان دستهبندی میکند و تصویری روشن از گستره ملی و بینالمللی پژوهش ارائه میدهد.
در بالای صفحه، نمای Overall بهصورت نمودار دایرهای و جدول، سهم انواع همکاری را نمایش میدهد، از جمله:
- International collaboration: مقالاتی که نویسندگان آنها از کشورهای مختلف هستند
- Only national collaboration: همکاری بین پژوهشگران یک کشور
- Only institutional collaboration: همکاری درون یک مؤسسه
- Single authorship (no collaboration): مقالات تکنویسنده
در جدول کنار نمودار، علاوه بر سهم انتشار (Publication share)، شاخصهایی مانند تعداد مقالات (Scholarly Output)، استنادات و Field-Weighted Citation Impact برای هر نوع همکاری قابل مشاهده است.
در بخش Yearly breakdown، تغییرات همکاریهای جغرافیایی در طول زمان نمایش داده میشود. این نمودار خطی نشان میدهد که در هر سال، چه نوع همکاریای غالب بوده و روند شکلگیری همکاریهای بینالمللی یا ملی چگونه تغییر کرده است.
این بخش به کاربر کمک میکند تا بهصورت آموزشی و سریع تشخیص دهد فعالیتهای پژوهشی بیشتر فردمحور بودهاند یا مبتنی بر همکاریهای ملی و بینالمللی، و این الگوها در طول زمان چگونه تحول یافتهاند.

Sector collaboration (همکاری بخشی)
بخش Sector collaboration در سای ول نوع همکاری پژوهشگر را بر اساس بخشهای مختلف جامعه بررسی میکند. در این بخش مشخص میشود که تولیدات علمی حاصل همکاری صرفاً دانشگاهی بودهاند یا با بخشهای دیگر مانند صنعت، دولت یا حوزه پزشکی نیز انجام شدهاند.
- در قسمت Overall، سهم هر نوع همکاری (مانند Academic-only یا Academic–corporate) همراه با تعداد مقالات، تعداد استنادها، استناد بهازای هر مقاله و شاخص FWCI نمایش داده میشود. این اطلاعات نشان میدهد همکاری با کدام بخشها بیشترین نقش را در عملکرد علمی پژوهشگر داشته است.
- بخش Yearly breakdown نیز روند زمانی همکاریهای بخشی را نشان میدهد و امکان بررسی تغییر الگوی همکاری در سالهای مختلف را فراهم میکند. این تحلیل برای ارزیابی میزان ارتباط پژوهشگر با صنعت، دولت یا سایر بخشها بسیار کاربردی است.

Current collaborators (همکاران علمی فعلی)
بخش Current collaborators در SciVal فهرستی از پژوهشگران و مؤسساتی را نمایش میدهد که پژوهشگر موردنظر در بازه زمانی انتخابشده، بیشترین همکاری علمی را با آنها داشته است.
این بخش به دو قسمت تقسیم میشود:
- Current collaborators (Authors): نمایش پژوهشگرانی که مقالات مشترک بیشتری با نویسنده داشتهاند.
- Current collaborators (Institutions): نمایش دانشگاهها یا مؤسساتی که بیشترین همکاری پژوهشی با آنها انجام شده است.
در این قسمت معمولاً تعداد تولیدات مشترک و برخی شاخصهای علمی مرتبط نیز نمایش داده میشود. این اطلاعات برای بررسی شبکه همکاریهای علمی و شناسایی مهمترین همکاران پژوهشی بسیار کاربردی است.

آموزش کار با Compare (مقایسه و بنچمارک)
بخش Compare در پایگاه SciVal برای مقایسه عملکرد پژوهشی چند Entity با یکدیگر استفاده میشود. در این بخش میتوان پژوهشگران، دانشگاهها، کشورها یا گروههای پژوهشی را بر اساس شاخصهای مختلف علمسنجی با هم مقایسه و ارزیابی کرد.
Compare یکی از کاربردیترین بخشهای سای ول برای انجام بنچمارک علمی است و به کاربران کمک میکند تفاوت عملکرد پژوهشی Entityهای مختلف را بهصورت نموداری و عددی مشاهده کنند.
ورود به بخش Compare
برای شروع مقایسه در SciVal، از نوار بالای صفحه روی گزینه Compare کلیک کنید. با باز شدن منوی Compare، چند ابزار برای مقایسه و بنچمارک نمایش داده میشود.
گزینههای اصلی این منو عبارتاند از:
- All metrics: برای مقایسه کلی عملکرد پژوهشی چند Entity بر اساس شاخصهایی مثل تعداد مقالات، استنادها، FWCI و همکاریهای علمی استفاده میشود.
- Ranking metrics: برای بررسی جایگاه و رتبه نسبی Entityها کاربرد دارد؛ یعنی مشخص میکند هر پژوهشگر، دانشگاه یا کشور از نظر برخی شاخصهای پژوهشی در چه موقعیتی قرار میگیرد.
- Collaboration matrix: برای تحلیل روابط همکاری بین Entityها استفاده میشود و نشان میدهد پژوهشگران، مؤسسات یا کشورها تا چه اندازه با یکدیگر همکاری علمی داشتهاند.
برای یک مقایسه عمومی و کامل، گزینه All metrics را انتخاب کنید. این بخش امکان مقایسه چند پژوهشگر، مؤسسه یا کشور را بر اساس شاخصهایی مانند تولیدات علمی، استنادها، تأثیرگذاری پژوهش و همکاریهای علمی فراهم میکند.

انتخاب Entityها برای مقایسه
بعد از ورود به بخش All metrics، ابتدا باید Entity موردنظر خود را انتخاب کنید. برای این کار، روی گزینه Define entity کلیک کرده و پژوهشگر، دانشگاه یا کشور موردنظر را جستجو و انتخاب کنید.
از آنجا که بخش Compare برای مقایسه طراحی شده است، معمولاً تنها یک Entity کافی نیست. بنابراین پس از انتخاب Entity اول، میتوانید Entityهای دیگری را نیز به مقایسه اضافه کنید تا شاخصها و نمودارها بهصورت همزمان برای همه آنها نمایش داده شوند.
برای مثال، میتوان عملکرد دو پژوهشگر را از نظر تعداد مقالات، میزان استناد، FWCI و سایر شاخصهای علمی با یکدیگر مقایسه کرد.

بررسی و تنظیم نمودار مقایسهای
پس از انتخاب Entityها، نمودار مقایسهای در بخش Benchmark all metrics نمایش داده میشود. این نمودار به شما کمک میکند عملکرد پژوهشگران، مؤسسات یا کشورهایی را که انتخاب کردهاید، بر اساس شاخصهای مختلف با هم مقایسه کنید.
در حالت پیشفرض، معمولاً محور عمودی (y-axis) روی شاخص Scholarly Output قرار دارد و تعداد تولیدات علمی را نشان میدهد. محور افقی (x-axis) نیز معمولاً بر اساس Publication Year تنظیم شده و روند تغییرات را در سالهای مختلف نمایش میدهد.
برای تغییر نوع تحلیل، میتوانید از گزینههای بالای نمودار استفاده کنید:
- y-axis: برای انتخاب شاخص مورد نظر، مانند تعداد مقالات، تعداد استنادها، FWCI، بازدیدها یا شاخصهای همکاری
- x-axis: برای تعیین نوع نمایش محور افقی، مانند سال انتشار
- Bubble size: برای تنظیم اندازه نقاط نمودار بر اساس یک شاخص دیگر، در صورت فعال بودن این گزینه
با تغییر هر یک از این گزینهها، نمودار بهصورت خودکار بهروزرسانی میشود و امکان مقایسه Entityها از زاویههای مختلف فراهم میگردد. برای مثال، میتوان ابتدا پژوهشگران را از نظر تعداد مقالات مقایسه کرد و سپس شاخص را به Citation Count یا FWCI تغییر داد تا میزان اثرگذاری پژوهشی آنها نیز بررسی شود.

مشاهده نتایج مقایسه در حالت Table و Chart
در بخش Benchmark all metrics، نتایج مقایسه را میتوان به دو شکل مشاهده کرد: Chart و Table.
- Chart: نتایج را بهصورت نمودار نمایش میدهد و برای بررسی روند تغییرات در طول زمان مناسب است. برای مثال، میتوانید ببینید تولیدات علمی یا استنادهای هر Entity در چه سالهایی افزایش یا کاهش داشته است.
- Table: دادهها را بهصورت جدول نمایش میدهد و برای مقایسه عددی دقیقتر کاربرد دارد. اگر بخواهید مقدار شاخصها را برای هر Entity بهصورت دقیق ببینید، حالت Table مناسبتر است.
در سمت راست صفحه نیز فهرست Entities نمایش داده میشود. در این قسمت میتوانید ببینید کدام پژوهشگران، مؤسسات یا کشورها وارد مقایسه شدهاند. هر Entity با رنگ مشخصی در نمودار نمایش داده میشود تا تشخیص آنها سادهتر باشد.
بهطور کلی، حالت Chart برای تحلیل تصویری و روندی مناسب است و حالت Table برای بررسی دقیق عددها و تهیه گزارش کاربرد بیشتری دارد.

تنظیم بازه زمانی و حوزه موضوعی در Compare
در بخش Compare، نتایج مقایسه فقط به Entityهای انتخابشده وابسته نیست؛ بلکه بازه زمانی و حوزه موضوعی هم روی نمودارها و شاخصها اثر میگذارند.
در بالای صفحه میتوانید این دو بخش را تنظیم کنید:
- بازه زمانی
از این قسمت مشخص میکنید دادهها مربوط به چه سالهایی باشند. برای مثال، میتوانید عملکرد پژوهشی را در یک بازه چندساله بررسی کنید. - Subject Area
با این گزینه میتوانید مقایسه را به یک حوزه موضوعی خاص محدود کنید. اگر گزینه All subject areas فعال باشد، دادهها از همه حوزههای پژوهشی محاسبه میشوند.
این تنظیمات کمک میکنند مقایسه دقیقتر انجام شود. برای مثال، اگر دو پژوهشگر در حوزههای متفاوت فعالیت دارند، بررسی آنها در همه حوزهها ممکن است نتیجه دقیقی ندهد؛ اما با محدود کردن تحلیل به یک حوزه مشخص، مقایسه قابلاعتمادتر خواهد بود.

تفسیر نتایج مقایسه
بعد از اینکه Entityها را در بخش Compare انتخاب کردید، SciVal نمودار مقایسهای را نمایش میدهد. برای خواندن این نمودار، اول باید ببینید کدام شاخص برای مقایسه انتخاب شده است.
در حالت پیشفرض، معمولاً شاخص Scholarly Output نمایش داده میشود. این شاخص تعداد تولیدات علمی را نشان میدهد. بنابراین اگر خط مربوط به یک پژوهشگر یا مؤسسه بالاتر باشد، یعنی در آن سال یا بازه زمانی، تعداد مقالات یا خروجیهای علمی بیشتری داشته است.
برای تفسیر بهتر نمودار، به این موارد توجه کنید:
- y-axis نشان میدهد مقایسه بر اساس چه شاخصی انجام میشود. مثلاً اگر Scholarly Output انتخاب شده باشد، نمودار تعداد تولیدات علمی را نشان میدهد.
- x-axis معمولاً سال انتشار را نمایش میدهد؛ بنابراین میتوانید روند فعالیت پژوهشی را در سالهای مختلف بررسی کنید.
- هر خط یا رنگ در نمودار مربوط به یکی از Entityهای انتخابشده است. نام آنها در بخش Entities در سمت راست صفحه دیده میشود.
- اگر یک Entity در نمودار عدد بالاتری داشته باشد، باید ببینید این عدد مربوط به چه شاخصی است. مثلاً عدد بالاتر در Scholarly Output فقط یعنی تولید علمی بیشتر، نه الزاماً کیفیت یا اثرگذاری بیشتر.
- برای تحلیل دقیقتر، بهتر است چند شاخص مختلف را بررسی کنید و فقط بر اساس یک نمودار نتیجهگیری نکنید.
بهطور خلاصه، در بخش Compare باید اول مشخص کنید «چه چیزی را مقایسه میکنید»، بعد نتیجه نمودار را بخوانید. این بخش کمک میکند عملکرد چند پژوهشگر، دانشگاه یا کشور را در کنار هم ببینید و تفاوت آنها را بهتر درک کنید.
سوالات متداول
پایگاه SciVal چیست؟
SciVal یک ابزار تحلیل پژوهش و علمسنجی است که با استفاده از دادههای Scopus، امکان بررسی عملکرد پژوهشی پژوهشگران، دانشگاهها، کشورها و حوزههای علمی را فراهم میکند.
SciVal چه تفاوتی با Scopus دارد؟
Scopus بیشتر برای جستجوی مقالات، نویسندگان و منابع علمی استفاده میشود، اما سای ول برای تحلیل دادههای پژوهشی کاربرد دارد. به بیان ساده، Scopus منبع داده است و SciVal ابزاری برای تحلیل همان دادهها محسوب میشود.
دادههای SciVal از کجا تأمین میشود؟
دادههای SciVal از پایگاه Scopus دریافت میشود. بنابراین تحلیلهای این پایگاه بر اساس مقالات، استنادات، نویسندگان، مؤسسات و اطلاعات نمایهشده در Scopus انجام میگیرد.
Entity در سای ول به چه معناست؟
Entity به موجودیتی گفته میشود که قرار است تحلیل روی آن انجام شود. این موجودیت میتواند یک پژوهشگر، گروه پژوهشی، مؤسسه، کشور، حوزه پژوهشی یا مجموعهای از مقالات باشد.
بخش Explore در SciVal چه کاربردی دارد؟
بخش Explore برای بررسی عملکرد پژوهشی یک Entity استفاده میشود. در این بخش میتوان شاخصهایی مانند تولیدات علمی، استنادها، FWCI، حوزههای موضوعی، مقالات شاخص و همکاریهای علمی را مشاهده و تحلیل کرد.
بخش Compare در SciVal چه کاربردی دارد؟
Compare برای مقایسه و بنچمارک چند Entity با یکدیگر استفاده میشود. برای مثال، میتوان دو پژوهشگر، چند دانشگاه یا چند کشور را از نظر تولیدات علمی، استنادها، FWCI و سایر شاخصهای پژوهشی مقایسه کرد.
آیا سای ول برای انتخاب موضوع پژوهشی مناسب است؟
بله. با استفاده از بخشهایی مانند Research Topics و تحلیل حوزههای موضوعی، میتوان موضوعات فعال، روندهای پژوهشی و حوزههای پراثر را شناسایی کرد. البته انتخاب موضوع نهایی باید با بررسی منابع علمی و نیاز پژوهشی همراه باشد.
آیا میتوان از SciVal گزارش تهیه کرد؟
بله. SciVal امکان ساخت گزارشهای آماده از طریق گزینههایی مانند Create report را فراهم میکند. این گزارشها برای ارزیابی پژوهشگران، بررسی همکاریهای علمی و تهیه گزارشهای مدیریتی یا دانشگاهی کاربرد دارند.
جمع بندی
پایگاه SciVal ابزاری برای تحلیل و ارزیابی فعالیتهای پژوهشی است. این پایگاه به کاربر کمک میکند فقط تعداد مقالات یا استنادها را نبیند، بلکه تصویر دقیقتری از وضعیت پژوهشی یک پژوهشگر، دانشگاه، کشور یا حوزه علمی به دست آورد.
با استفاده از سای ول میتوان فهمید یک پژوهشگر یا مؤسسه در چه حوزههایی فعالتر است، مقالات آن چقدر دیده شدهاند، چه میزان استناد دریافت کردهاند و همکاریهای علمی آن بیشتر با چه افراد، کشورها یا مؤسساتی انجام شده است. بخش Explore برای بررسی وضعیت یک موجودیت پژوهشی کاربرد دارد و بخش Compare زمانی استفاده میشود که بخواهیم چند پژوهشگر، دانشگاه یا کشور را با هم مقایسه کنیم.
البته برای استفاده درست از SciVal باید به این نکته توجه داشت که اعداد و شاخصها بهتنهایی کافی نیستند. بازه زمانی، حوزه موضوعی، نوع Entity و هدف تحلیل همگی روی نتیجه تأثیر میگذارند. بنابراین سای ول زمانی بیشترین کاربرد را دارد که دادهها با دقت و در کنار شرایط پژوهشی هر فرد یا مؤسسه تفسیر شوند.